Honderdduizenden senioren staan bloot aan gevaar legionella besmetting

Aanvraag adviesgesprek

Wooncomplexen senioren niet gecontroleerd op waterveiligheid

Honderdduizenden senioren staan bloot aan gevaar legionella besmetting omdat zij wonen in wooncomplexen voor ouderen die niet worden gecontroleerd op mogelijke problemen met de legionella-bacterie, zoals wettelijk is voorgeschreven voor zorginstellingen. Door het gebrek aan controle overlijden waarschijnlijk senioren door legionella gerelateerde longontstekingen, zonder dat de veteranenziekte is vastgesteld en behandeld. Naar schatting overleden in 2017 120 mensen aan deze ziekte. Vier maal zoveel als het RIVM dodental dat is genoemd in de uitzending ‘De jacht op Legionella’ van het televisieprogramma Zembla van 12 december.

Zembla onderzoekt of senioren voldoende beschermd worden!

Erwin Nijlant, directeur van ons adviesbureau voor waterveiligheid Xigna, werkte mee aan de uitzending van Zembla. Hij stelt dat de omvang van het legionella-probleem in Nederland niet bekend is omdat onderzoek daarna ontbreekt waardoor met name ouderen hierdoor nodeloos risico lopen op een besmetting: “In Duitsland werd in 2008 bij alle mensen met longontsteking onderzocht of er een verband is met legionella. Bij 4% van de patiënten is dat zo. Recent onderzoek in Nieuw Zeeland laat dezelfde cijfers zien. Als we deze cijfers naar de Nederlandse situatie vertalen, komen we niet op 561 besmettingen met legionella in het afgelopen jaar, maar 2244 en ligt het dodental niet op 31 maar op 124. Het is zaak dat het probleem ook in Nederland in volle omvang in kaart wordt gebracht,.”

Groter legionella risico senioren wooncomplexen

Bij de invoering van de legionella-wetgeving is een lijst gemaakt van instellingen die de waterveiligheid volgens wettelijk vastgestelde regels moeten garanderen. Op die zogenaamde ‘prioritaire’ lijst staan onder andere ziekenhuizen, zorginstellingen en zwembaden. Maar wooncomplexen voor ouderen verdwijnen van of ontbreken op die lijst. Daardoor worden ouderen nodeloos blootgesteld aan het gevaar van legionellabesmetting. Deze kans neemt toe met het stijgen van de leeftijd.

Erwin Nijlant: ”Er komen steeds meer risico-wooncomplexen voor ouderen die buiten de lijst vallen. Dit komt doordat woonzorgcomplexen voor ouderen administratief worden omgezet naar zelfstandige woonvormen zoals serviceflats en zorgappartementen. Ouderen wonen daardoor formeel zelfstandig, maar er verandert fysiek niets aan die gebouwen. Het blijven wooncomplexen met een gezamenlijke drinkwatervoorziening waarin een groeiende groep kwetsbare ouderen woont. In die risico-wooncomplexen wordt de waterveiligheid niet of niet langer volgens de wettelijke regels gegarandeerd.”

Nijlant stelt dat het in Nederland mogelijk gaat om honderden wooncomplexen, waarin honderdduizenden senioren wonen. Volgens Nijlant is het zaak in kaart te brengen of senioren in deze complexen gevaar lopen om met legionella besmet te worden: “De politiek moet hier iets mee. We kunnen pas gerust zijn als de risico-wooncomplexen, die buiten de wettelijke regeling vallen, in beeld zijn gebracht en op de lijst van ‘prioritaire instellingen’ zijn gezet. Alleen dan is de waterveiligheid gegarandeerd.”

Symptomen legionella
Vastgoed sector
Algemene voorwaarden

Legionella preventie en wetgeving

In het jaar 1999 maakte de veteranenziekte in Nederland voor het eerst tientallen dodelijke slachtoffers. Dat was de aanleiding voor de Nederlandse overheid om een wet in te voeren die de waterveiligheid in Nederland moeten borgen. Organisaties zoals ziekenhuizen, zorginstellingen en zwembaden hebben daarin niet alleen de plicht te zorgen voor veilig drinkwater, de wetgever heeft ook bepaald hoe ze dat moeten doen. Sindsdien laten die organisaties risico-inventarisaties maken, houden ze rekening met de veiligheid bij het ontwerpen van drinkwaterinstallaties, maken zij beheersplannen voor de waterveiligheid en wordt de waterkwaliteit regelmatig gecontroleerd. Ze worden streng gecontroleerd op de aanwezigheid van de oorzaak van de veteranenziekte, de legionella bacterie. Een ziekenhuis zonder legionella preventieplan is dan ook ondenkbaar.

Ons drinkwater bevat van nature bacteriën, waaronder de legionella bacterie. Als een bepaalde norm wordt overschreden, moet de organisatie maatregelen nemen om in ieder geval direct te zorgen voor een veilige situatie en daarnaast ervoor zorgen dat het legionella probleem structureel wordt opgelost. Verder moet de legionella overschrijding direct gemeld worden bij de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport zodat bepaald kan worden of de volksgezondheid gevaar loopt.

Meer over wetgeving...

Binnenklimaat senioren wooncomplexen geschikt voor legionellagroei?

Wooncomplexen voor ouderen vallen zoals gezegd steeds vaker buiten de wettelijke regeling om de legionella veiligheid te borgen. En dat is raar. Afgezien van de enorme papieren administratie die de beheersplannen en maatregelen met zich meebrengen, valt er weinig aan te merken op bovenstaande werkwijze. Je zou iedereen die in een gebouw woont waar deze bacterie aanwezig is, toewensen dat zij ook de mogelijkheid hebben om het water veilig te kunnen gebruiken. Dat is echter lang niet altijd het geval. Op straffe van een boete moet soms zelfs apparatuur verwijderd worden die het water juist veilig houdt.

De legionella bacterie gedijt het best in stilstaand water en in water met een temperatuur boven de 25 graden Celsius. Laten dit nu juist de omstandigheden zijn die in de gebouwen voor ouderen voorkomen. En bij wat de ouderen een prettige kamertemperatuur noemen, breekt bij het bezoek vaak het zweet uit. Verder zijn ouderen gewend spaarzaam om te gaan met water. Zo zijn de douchebeurten afhankelijk van wat er in hun zorgpakket zit en wordt de was door de zorginstelling gedaan. Er wordt dus heel weinig water gebruikt waardoor er in het gebouw veel water stilstaat bij een ideale temperatuur. En zoals bekend zijn ouderen vatbaarder voor een legionella besmetting. Eenmaal besmet dan groeit de legionella bacterie razendsnel in het vochtige en warme menselijke lichaam.

Meer over legionella
Temperaturen legionella preventie
Veteranenziekte, legionellose en de ziekteverschijnselen

Gevolgen van 'Scheiden van Wonen en Zorg'

De Nederlandse bevolking groeit, maar vooral het aandeel van de ouderen neemt toe. De mensen worden ouder, leven dus langer maar zijn ook kwetsbaarder voor ziekten. De overheid stimuleert dat zij zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Dat doen zij ook, maar velen doen dat niet in hun eigen huis. Ze verhuizen naar een appartement of een serviceflat. Juist die gebouwen met een gezamenlijke waterinstallatie ontbreken op de ‘prioritaire’ lijst. Bejaardenhuizen vallen ook steeds vaker buiten die regeling.

Doordat de overheid het scheiden van wonen en zorg stimuleert, worden deze gebouwen regelmatig administratief omgezet naar zelfstandige woonvormen zoals de eerder genoemde serviceflats en zorgappartementen. Het is een eenvoudige boekhoudkundige ingreep, die aan de feitelijke situatie niets veranderd. Maar ondertussen verandert er wel iets aan de eisen aan de drinkwaterveiligheid. Want waar de zorginstelling wél onder die wettelijke regelingen viel, valt het nieuwe zogenaamde zelfstandige wonen daar buiten. En dus vervalt de gehele risico borging en de preventie maatregelen. Zo worden er geen dode stukken waterleiding meer verwijderd, kan het beheersplan in de vuilnisbak en is ineens het nemen van monsters nergens meer voor nodig. Aan het gebouw verandert niets, maar de veiligheidseisen verdwijnen wel.

Zo doet zich soms de bizarre situatie voor dat een deel van een zorgcomplex wordt gesplitst in zelfstandige woningen en een ander deel niet. De ouderen in de zelfstandige woningen vallen dan buiten de boot, terwijl de bewoners van het zorg gedeelte wel gegarandeerd veilig drinkwater in huis hebben.

Alleen in Twente al zijn er honderden gebouwen waarin tienduizenden ouderen wonen die niet op de lijst van gebouwen staan die moeten voldoen aan wettelijke richtlijnen. In heel Nederland zullen dat duizenden gebouwen en honderdduizenden ouderen zijn. Het is dringend tijd de omvang van deze problematiek in kaart te brengen. De politiek moet hier iets mee.

Dat kan vrij gemakkelijk, door de risico’s van deze woningen in kaart te brengen en de woningen zo nodig op de lijst van ‘prioritaire’ instellingen die aan deze regels moeten voldoen, te plaatsen. Een kleine moeite, die ieder jaar een tiental ouderen van een wisse dood kan redden.

Foutieve diagnoses en ongelijkheid in preventie maatregelen

Het aantal in Nederland opgelopen geregistreerde legionellabesmettingen was in 2017 gegroeid tot 561 personen. Wetenschappelijk onderzoek wijzen veel groter aantal legionella besmettingen uit. Veel longontstekingen worden namelijk helemaal niet in verband gebracht met de veteranenziekte. Terwijl uit literatuuronderzoek blijkt, dat dit verband er vaak wel is. Onderzoek in Duitsland en Nieuw Zeeland wijst uit dat het aantal gevallen van veteranenziekte in de praktijk vier keer hoger is dan de officieel geregistreerde gevallen. Dus geen 31 sterfgevallen maar 120. En geen 561 besmette personen maar meer dan 2200. Uit een ander onderzoek blijkt dat wanneer de ziekte niet goed behandeld wordt, de sterftekans zelfs 15% is. Het aantal sterfgevallen zou dan zelfs rond de 300 personen liggen. En de piek van de door de RIVM geregistreerde besmettingen ligt bij mensen die ouder zijn dan 60. Juist de mensen die in de wooncomplexen voor ouderen wonen.

Tenslotte: de kosten voor legionella bestrijding kunnen hoog oplopen als hele drinkwatersystemen moeten worden aangepast. En soms lukt het niet met de beschikbare technieken de bacterie onder controle te krijgen. Daarom mogen de eerder genoemde prioritaire instellingen alternatieve technieken gebruiken om een gevaarlijke groei van de bacterie tegen te gaan. Zoals koper/zilver technieken of anodische oxidatie systemen en dergelijke. Een wooncomplex voor ouderen met zelfstandige woningen valt buiten de regelingen. De bewoners van die complexen zitten bij een legionella uitbraak met de handen in het haar. Vervanging is vaak onmogelijk en te duur, alternatieve technieken mogen op straffe van een hoge boete niet worden gebruikt.

De beste oplossing om kwetsbare mensen, die zelfstandig in wooncomplexen voor ouderen wonen tegen veteranenziekte te beschermen is deze gebouwen op te nemen in de lijst van ‘prioritaire instellingen’ zodat ook daar de juiste preventie gezorgd kan worden voor een veilige wateromgeving. Kan de Tweede Kamer daar voor zorgen?

Wat te doen bij legionella ...
Glas drinkwater

Erwin Nijlant

Technisch Directeur

06 1490 9444
erwin@xigna.nl

Connect |